Gaslighting jest mocno destrukcyjnym zjawiskiem w relacjach międzyludzkich, ponieważ uderza w fundament, na którym opiera się zdrowa komunikacja, czyli zaufanie do własnych myśli i odczuć. To forma manipulacji, która działa powoli i często pozostaje niezauważona aż do momentu, gdy jej skutki są już głęboko zakorzenione. Osoba poddana gaslightingowi zaczyna wątpić w siebie, a to sprawia, że staje się podatna na dalsze nadużycia. Mechanizm ten może pojawić się w każdej relacji, niezależnie od wieku, statusu czy kontekstu. Zrozumienie czym jest gaslighting, to pierwszy krok do rozpoznania go i ochrony własnej integralności psychicznej.
Gaslighting to manipulacja i forma przemocy psychicznej.
W relacjach międzyludzkich najgroźniejsze są te mechanizmy, które działają po cichu, pod pozorem troski lub niewinnego żartu. Gaslighting należy do nich w sposób szczególny, bo potrafi zniszczyć zaufanie do własnego umysłu szybciej, niż ofiara zdąży to zauważyć. Gaslighting to forma manipulacji psychologicznej, w której jedna osoba (świadomie lub nieświadomie) próbuje podważyć poczucie rzeczywistości drugiej osoby. Celem gaslightera jest sprawienie, by ofiara zaczęła wątpić w swoje wspomnienia, spostrzeżenia, intuicję, a nawet zdrowie psychiczne. Termin ten pochodzi od sztuki teatralnej i filmu „Gas Light” z lat 30. i 40. XX wieku, w których mąż bohaterki stopniowo manipulował otoczeniem (m.in. przygaszając światło lamp gazowych), a następnie zaprzeczał, że coś się zmieniło, aby wmówić jej chorobę psychiczną.
W praktyce gaslighting nie musi dotyczyć tak dramatycznych sytuacji. Może pojawiać się w relacjach partnerskich, rodzinnych, zawodowych czy w środowisku towarzyskim. Jego istotą jest długotrwałe i powtarzalne podważanie czyjegoś poczucia realności i pewności siebie. Osoba poddana tej manipulacji zaczyna się zastanawiać, czy nie przesadza, czy nie jest przewrażliwiona, czy naprawdę pamięta sytuację tak, jak się wydarzyła. Gaslighting jest szczególnie szkodliwy, ponieważ uderza w samo sedno tożsamości człowieka, jego zdolność do ufania własnym zmysłom i emocjom.
Gaslighting przykłady.
Gaslighting przybiera różne oblicza w zależności od sytuacji i intencji manipulatora. Poniżej trzy przykłady, które dobrze obrazują jego mechanizm:
1. W relacji partnerskiej
Partner zwraca uwagę swojej partnerce, że często ignoruje jego prośby. Partnerka odpowiada: „Przecież nigdy o nic mnie nie prosisz, wymyślasz to. Zawsze dramatyzujesz”. Odbiorca tego komunikatu zaczyna zastanawiać się, czy rzeczywiście mówił o swoich potrzebach i czy nie jest „trudny” lub „zbyt emocjonalny”.
2. W miejscu pracy
Pracownik zgłasza przełożonemu, że zauważył problem w projekcie. Szef odpowiada: „Ty zawsze widzisz problemy tam, gdzie ich nie ma. Wszyscy inni są zadowoleni, tylko ty wyolbrzymiasz”. Pracownik zaczyna wątpić w swoją kompetencję i boi się zabierać głos.
3. W rodzinie
Dorosłe dziecko mówi rodzicowi: „Czułem się zaniedbywany, kiedy byłem mały”. Rodzic odpowiada: „To niemożliwe. Zawsze miałeś wszystko, co chciałeś. Wymyślasz i robisz ze mnie złego człowieka”. W takiej sytuacji wspomnienia i emocje dziecka zostają unieważnione, co prowadzi do poczucia winy i dezorientacji.
Jak radzić sobie z gaslightingiem?
Gaslighting bywa trudny do rozpoznania, ponieważ ofiara stopniowo zaczyna ufać wersji rzeczywistości narzucanej przez manipulatora. Istnieją jednak strategie, które mogą pomóc chronić swoją psychikę i poczucie wartości:
1. Dokumentowanie faktów
Zapisuj swoje doświadczenia – rozmowy, sytuacje, wydarzenia. Dzięki temu łatwiej będzie Ci skonfrontować manipulacje z rzeczywistym przebiegiem zdarzeń.
2. Szukanie wsparcia
Rozmowa z zaufanymi osobami – przyjaciółmi, terapeutą, współpracownikami – pozwala na uzyskanie obiektywnej perspektywy i przypomnienie sobie, że Twoje odczucia są ważne i obiektywne.
3. Stawianie granic i asertywność
Naucz się jasno komunikować, że nie akceptujesz unieważniania swoich emocji. Proste zdania typu: „Tak to pamiętam i mam prawo do swojego punktu widzenia” mogą stanowić skuteczną barierę.
4. Rozpoznawanie schematów
Świadomość mechanizmów gaslightingu to dobra droga do ich neutralizacji. Jeśli zauważysz, że ktoś notorycznie zaprzecza Twoim doświadczeniom, nie ignoruj sygnałów ostrzegawczych.
5. Ochrona emocjonalna i dystans
W miarę możliwości ogranicz kontakt z osobą, która stosuje gaslighting. Jeśli to szef, rozważ zmianę pracy. Jeśli partner, zastanów się nad relacją. Jeśli rodzic, stawiaj granice. Dbanie o własne zdrowie psychiczne powinno być priorytetem.
Jak to zaburza komunikację?
Gaslighting nie tylko szkodzi psychice jednostki, ale także dewastuje samą jakość komunikacji między ludźmi. Poniżej pięć przykładów:
1. Brak zaufania – ofiara przestaje ufać nie tylko manipulatorowi, ale i własnym osądom, co prowadzi do ogólnej niepewności w relacjach.
2. Zacieranie granic – rozmówcy przestają wiedzieć, które informacje są faktem, a które wymysłem, co powoduje chaos w komunikacji.
3. Zmniejszenie otwartości – ofiara z obawy przed wyśmianiem lub unieważnieniem przestaje dzielić się swoimi spostrzeżeniami.
4. Eskalacja konfliktów – gaslighting podsyca napięcia i prowadzi do nieporozumień.
5. Izolacja społeczna – osoba poddana manipulacji może zacząć unikać rozmów i kontaktów z innymi, bo boi się kolejnego kwestionowania jej doświadczeń.
Gaslighting w rekrutacji.
Choć gaslighting najczęściej kojarzy się z relacjami osobistymi, bywa obecny także w procesach zawodowych, również podczas rekrutacji. Kandydaci często są w sytuacji nierówności wobec pracodawcy, co ułatwia stosowanie subtelnych technik manipulacyjnych. Gaslighting w rekrutacji jest szczególnie szkodliwy, ponieważ podważa pewność siebie kandydata, wpływa na jego samoocenę i może zniechęcać do dalszego ubiegania się o pracę.
Oto trzy przykłady:
1. Minimalizowanie kompetencji kandydata
Rekruter mówi: „Ale przecież pan/pani nie ma żadnego doświadczenia w tej dziedzinie”, mimo że kandydat wyraźnie wskazał swoje projekty i praktyki. Takie podważanie osiągnięć powoduje poczucie nieadekwatności.
2. Zaprzeczanie wcześniejszym ustaleniom
Na początku rozmowy rekruter wspomina o elastycznym czasie pracy, a później stwierdza: „Nigdy tego nie obiecywałem, musi pan/pani coś źle pamiętać”. Kandydat zaczyna zastanawiać się, czy źle zrozumiał, czy rzeczywiście miał inne wyobrażenie.
3. Wzbudzanie poczucia winy
Rekruter może powiedzieć: „Wygląda na to, że ma pan/pani zbyt wysokie oczekiwania. Inni kandydaci są mniej roszczeniowi”. Tego rodzaju komentarz nie jest konstruktywny, a ma na celu zmuszenie kandydata do rezygnacji z własnych potrzeb.
Gaslighting w rekrutacji nie tylko obniża morale kandydatów, ale również negatywnie wpływa na wizerunek firmy. Organizacje, które stosują takie praktyki, często tracą wartościowych specjalistów, którzy nie chcą pracować w środowisku opartym na manipulacji i braku szacunku. Bywa, że takie niegodne praktyki są potem opisywanie przez kandydatów na forach internetowych.
Gaslighting to jedna z najbardziej podstępnych form manipulacji, ponieważ działa powoli, podkopując fundamenty pewności siebie. Zrozumienie jego mechanizmów, umiejętność rozpoznawania sygnałów ostrzegawczych oraz budowanie odporności psychicznej są bardzo istotne w radzeniu sobie z tym zjawiskiem… zarówno w życiu osobistym, jak i zawodowym.
Gaslighting jest oczywiście również wszechobecny w social mediach, w tym na portalu Linkedin.
Pułapki rozwoju osobistego – to też przeczytaj.
LINK:
https://dobryhr.eu/doradztwo-zawodowe-coaching-i-test-gallupa/
Autor: Jakub Iciaszek
Wszelkie prawa zastrzeżone.
Potrzebujesz profesjonalnego CV lub doradztwa kariery?
A może marketingu na Linkedin lub strategii marketingowej?
Masz problemy z rekrutacją pracowników?
Zapoznaj się w takim razie z moją ofertą.
LINK:
Zapraszam do kontaktu.
